Abaty Cwm-hir a Bedd Llywelyn

Lleoliad

Mae’r cylch yn dangos yr ardal, nid y man cychwyn union. Defnyddiwch y ddolen gyfarwyddiadau isod i gyrraedd y maes parcio ei hun. Cyfuchliniau a llwybrau gan OpenTopoMap, o ddata OpenStreetMap.

Y llwybr

Dechreuwch wrth adfeilion yr abaty a dilynwch y llwybrau cae sy’n dringo allan o’r dyffryn tua’r gogledd, gan ymuno â thraciau coedwig ar y tir uwch cyn cylchu’n ôl i lawr i’r pentref. Mae Llwybr Glyndŵr yn mynd drwodd, felly mae’r marcio’n weddol dda.

Gwerth gwybod

• Gosodwyd y slab gwenithfaen dros fedd Llywelyn yn 1978. Roedd yr abaty ei hun wedi’i ddinistrio ymhell cyn hynny.
• Dyma ddyffryn lle mae pobl yn siarad yn dawel. Ewch ar ddiwrnod gwaith ac mae’n ddigon posibl y cewch y lle’n gyfan gwbl ichi’ch hun.
• Roedd corff yr eglwys yma ymhlith y rhai hiraf ym Mhrydain pan gafodd ei adeiladu, sy’n anodd ei gredu wrth sefyll yn y glaswellt.

Beth welwch chi

Sylfeini’r abaty, llyn, ac ochrau serth coediog â derw dyffryn nant Clywedog.

Cefndir

Fe’i sefydlwyd yn 1176 ac ni chafodd erioed ei gwblhau fel y bwriadwyd. Daethpwyd â chorff Llywelyn ap Gruffudd yma ar ôl iddo gael ei ladd yng Nghilmeri yn 1282; aeth ei ben i Lundain. Dinistriwyd yr abaty yn ystod gwrthryfel Glyndŵr a gorffennwyd y gwaith adeg y Diddymiad.